SÜPER TEMYİZ MAHKEMESİ MİTİ

"21. Türk Ceza Hukuku Günleri" kapsamında 7 Haziran Pazar günü bir sunum yapacağım.

Emekli AYM üyesi Hasan Tahsin Gökcan'ın başkanlık yapacağı oturumdaki sunumumun başlığı "Süper Temyiz Mahkemesi Miti"

Konuşmama esas aldığım metni, bu linkten indirebilirsiniz.

Tebliğ, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru incelemelerinde sıkça başvurduğu “süper temyiz mahkemesi” veya “dördüncü yargı yeri” öğretisinin teorik temellerini, sınırlarını ve uygulama sorunlarını incelemektedir.

Çalışmanın çıkış noktası, Anayasa’nın 148. maddesindeki “Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamaz.” sınırlamasının, uygulamada çoğu zaman soyut ve açıklayıcılığı zayıf bir retoriğe dönüşmesidir.

Bu kapsamda öncelikle Alman anayasa yargısında geliştirilen Heck formülü, Schumann formülü ve bunlara yöneltilen eleştiriler ele alınmakta; keyfîlik denetimi, müdahale yoğunluğu yaklaşımı, takdir alanı teorisi, davranış denetimi modeli ve Starck’ın üçlü formülü gibi tamamlayıcı yaklaşımlar incelenmektedir.

Çalışma, özellikle Schumann formülünün anayasal denetim sınırlarını daha görünür kılabilecek işlevsel bir araç sunduğunu, ancak tek başına yeterli olmadığını savunmaktadır. Bu teorik çerçeve ışığında Türk anayasa yargısı yeniden değerlendirilmektedir.

Bu bağlamda dört öneri geliştirilmektedir: (i) Anayasa’nın açık belirleme yaptığı alanlarda süper temyiz mahkemesi öğretisinin dar uygulanması, (ii) temel hak müdahalesi ağırlaştıkça anayasal denetimin yoğunlaşması, (iii) öğretinin salt keyfîlik denetimine indirgenmemesi ve (iv) Schumann formülünün incelemelerde (en azından muhakeme süreçlerinin arka planında) hesaba katılması.

Çalışma, bunların yanı sıra esasen ve genel olarak anayasa mahkemesi ile derece mahkemeleri arasındaki ilişkinin gerilimli ve çatışmacı bir perspektifle değil, anayasal muhakeme yükümlülüğünü görünür kılan daha işlevsel ve nesnel ölçütler üzerinden ve işbirliğine dayalı bir tutumla yeniden yapılandırılması gerektiğini ileri sürmektedir.